Je overweegt een houtkachel. Misschien omdat de energierekening de afgelopen jaren flink is gestegen, misschien omdat je gewoon dat gevoel wil van een echt vuur in huis. Beide zijn prima redenen. Maar voor je een kachel bestelt, zijn er een paar dingen die je echt eerst moet uitzoeken.
Want een houtkachel plaatsen is meer dan een ding in een hoek zetten en aansteken.
Welk type kachel past bij jouw situatie
De markt voor houtkachels is groot. Grofweg zijn er drie typen die je tegenkomt: de klassieke gietijzeren kachel, de stalen kachel en de speksteen kachel. Ze zien er anders uit, maar het grote verschil zit in hoe ze warmte afgeven.
Gietijzer warmt langzaam op maar houdt warmte lang vast. Als je de kachel ‘s avonds aansteekt en ‘s nachts wil dat de kamer nog warm is, is gietijzer een goede keuze. Staal warmt sneller op maar koelt ook sneller af. Ideaal als je snel warmte wil op een koude middag.
Speksteen is een verhaal apart. Die steen absorbeert enorm veel warmte en geeft die gedurende uren langzaam af. Een speksteenkachel is duurder in aanschaf, maar als je hem eenmaal op temperatuur hebt, blijft hij lang warm zonder dat je bij hoeft te stoken. Voor mensen die een kachel als primaire verwarming willen gebruiken, is dat interessant.
De schoorsteen: het begin van alles
Veel mensen beginnen bij de kachel. Dat is begrijpelijk, maar eigenlijk moet je beginnen bij de schoorsteen. Want zonder goede trekking werkt geen enkele kachel goed, hoe mooi hij er ook uitziet.
Trekking is de zuigende werking die rookgassen omhoog trekt door de schoorsteen. Die werking ontstaat door het temperatuurverschil tussen de warme lucht in de pijp en de koude buitenlucht. Een te korte schoorsteen, een pijp met te veel bochten of een pijp die niet geïsoleerd is, geeft problemen.
Als je een bestaande schoorsteen hebt, laat die dan eerst inspecteren. Een schoorsteenveger kan vertellen of de pijp geschikt is voor een houtkachel, of dat er een rookkanaal ingevoerd moet worden. Dat laatste is een flexibele roestvrijstalen pijp die in de bestaande schoorsteen wordt geschoven. Dat kost geld, maar het lost veel problemen op in één keer.
Heb je helemaal geen schoorsteen? Dan kun je een systeemschoorsteen laten plaatsen, een prefab constructie die buiten langs de gevel omhoog loopt. Dat is een grotere ingreep maar absoluut mogelijk in de meeste woningen.
Wat zegt de regelgeving
Hier schrikken mensen soms van. Want een houtkachel plaatsen is niet iets wat je zomaar doet zonder na te denken over regels. In Nederland gelden er eisen op het gebied van brandveiligheid en luchtkwaliteit.
Zo moet er een bepaalde afstand zijn tussen de kachel en brandbare materialen zoals houten vloeren, wanden of meubels. Die afstand verschilt per kachel en staat in de installatiehandleiding. Lees die altijd door, of laat de installateur het uitleggen.
Gemeenten kunnen ook lokale regels hebben over het gebruik van houtkachels op dagen met slechte luchtkwaliteit. Dat zijn de zogenaamde stookverboden, die steeds vaker worden afgekondigd in de winter. Informeer bij je gemeente of die regels in jouw gebied gelden.
Voor de plaatsing zelf geldt in de meeste gevallen een bouwmelding of omgevingsvergunning. Dat hangt af van de situatie, de gemeente en het type woning. Check dit altijd vooraf, want achteraf corrigeren is duurder en vervelender.
Welk hout gebruik je in een houtkachel
Een gesloten houtkachel verbrandt hout efficiënter dan een open haard. Dat betekent ook dat de kwaliteit van het hout meer uitmaakt. Nat hout in een kachel geeft niet alleen minder warmte, het zorgt ook voor snellere vervuiling van het glas en meer roetaanslag in de pijp.
De gouden regel: hout met een vochtgehalte onder de twintig procent. Dat bereik je door hout minimaal anderhalf tot twee jaar te laten drogen, afhankelijk van de houtsoort. Beukenhout en eikenhout zijn de klassiekers voor houtkachels. Ze branden lang, geven veel warmte en laten weinig as achter.
Essenhout is een goede derde optie. Het droogt sneller dan eik en heeft een nette stookwaarde. Naaldhout zoals spar of den is minder geschikt als hoofdbrandstof omdat het veel hars bevat, wat voor extra roetvorming zorgt. Als aanmaakhout is het prima.
Koop je hout bij een leverancier? Vraag altijd naar het vochtgehalte. Een betrouwbare leverancier weet dat en vertelt het je zonder dat je er twee keer naar hoeft te vragen.
De omgeving van de kachel inrichten
Een houtkachel is ook een interieurkeuze. De plek in de kamer, de vloerbescherming eronder, de muur erachter: het bepaalt mede hoe de ruimte aanvoelt. Een kachel op een stenen of tegelvloer ziet er robuust uit en is makkelijk schoon te houden. Op een houten vloer heb je een haardplaat nodig, een beschermende plaat die vonken en hitte opvangt.
De muur achter de kachel verdient ook aandacht. Veel mensen kiezen voor een stenen of betegelde achterwand, maar er zijn ook oplossingen met speciale hittewerende platen. Dat geeft je meer vrijheid in de afwerking zonder dat je de veiligheid in gevaar brengt.
Rondom de kachel wil je ruimte voor een houtrek of een kleine voorraad blokken voor de avond. Een wandbank op maat langs de zijwand is een mooie manier om zitruimte te combineren met opbergruimte voor aanmaakhout of accessoires, zonder dat het ten koste gaat van de vloeroppervlakte. Denk ook aan een goede plek voor de haardset: pook, schep en borstel horen bij de kachel, niet ergens achter in een kast.
Aandachtspunten voor het eerste stookseizoen
- Laat de kachel de eerste keer langzaam opwarmen, dit heet inbranden en zorgt dat de verf of coating goed uithardt
- Gebruik de eerste weken kleinere vuren en bouw langzaam op naar hogere temperaturen
- Controleer na de eerste paar stookbeurten of alle verbindingen in de rookgasafvoer nog goed zitten
- Houd een vochtmeter bij de hand om je hout te controleren voordat je het gebruikt
- Reinig het glas regelmatig met een speciale glasreiniger voor kachels, nat hout vervuilt het sneller
- Laat de schoorsteen aan het einde van het seizoen vegen, ook als je het gevoel hebt dat het meevalt
- Noteer wanneer je de kachel hebt laten installeren en keuren, handig bij een eventuele woningverkoop later
Veelgestelde vragen over een houtkachel plaatsen
Heb ik een vergunning nodig voor een houtkachel?
Dat hangt af van de gemeente en de situatie. In veel gevallen volstaat een bouwmelding, maar soms is een omgevingsvergunning nodig. Dit geldt zeker als je een nieuwe schoorsteen moet laten plaatsen of als je in een monument of beschermd stadsgezicht woont. Vraag dit altijd na bij je gemeente voordat je begint, want achteraf aanpassen kost veel meer.
Hoe warm wordt een woonkamer met een houtkachel?
Dat hangt af van het vermogen van de kachel, de grootte van de ruimte en hoe goed de woning geïsoleerd is. Een kachel van zes kilowatt is geschikt voor een woonkamer van ongeveer vijftig tot zestig kubieke meter. In een slecht geïsoleerde woning verlies je meer warmte dan je produceert, dus isolatie en kachelvermogen horen samen bekeken te worden.
Hoe vaak moet ik de schoorsteen laten vegen?
Bij normaal gebruik, een paar keer per week stoken in het winterseizoen, is één keer per jaar vegen de standaard. Stook je veel of gebruik je hout dat niet optimaal droog is, dan is twee keer per jaar verstandiger. Een schoorsteenveger controleert niet alleen op roet maar ook op scheuren of andere gebreken in de pijp.